The Avatar

Det å reise til J0107 er ikkje så håplaust. For sjølv om det tek millionar av år å reise dit (i lysets hastigheit), så er den relative avstanden mykje mindre om vi klarer å nærme oss lysets hastigheit. Det å kome opp i fart nesten mot lyshastigheita er gjennomførbart sjølv med liten akselerasjon om vi berre akselerere lenge nok. Den relative tida det tek for dei som er på romskipet kan bli så lite som berre nokre få år. Utfordringa med slik kolonisering er at menneskeheita på jorda blir 11+ millionar år eldre før romskipet når fram, men for mannskapet på romskipet så vil det opplevast som bette få år. Det medfører at det kanskje ikkje er hensiktsmessig å sende folk til J0107, fordi vi på jorda vil ikkje leve lenge nok til å få vite korleis det gikk og om astronautane fant liv i J0107.

Som andre har sagt før meg, KrFU kan starte med å foreslå å kutte i kristne helligdagar. Altså dei dagane som absolutt alle bruker som rein fridag, sjølv ikkje kristenfolket går i kirka 2. pinsedag då det dei aller aller fleste stadar ikkje er satt opp gudsteneste denne dagen. Eg synes også at argumentasjonen er særdeles tynn. Det går ikkje ann å på den eine sida påstå at 1. mai har utspelt sin rolle for ei brei folkebevegelse, og samtidig kritisere at dagen blir brukt til å holde parole om Palestina og transaktivisme. Enten meiner du at 1. mai er ein protestdag, eller så meiner du at det ikkje er ein dag som blir brukt til å protestere, du kan ikkje hevde begge delar berre fordi du er ueinig i sakene som det blir hold appell for. Likevel så kan eg seie meg einig i at det burde være ei opprydding på kva 1. mai skal være. At ulike interessegrupper har kapra dagen til å protestere for alt mogleg anna enn arbeidarrettigheiter er ein uting, og eg kan ikkje sjå at store fagorganisasjonar som LO er tent med at det å møte opp på Youngstorget for å støtte arbeidarbevegelsen også kan bli oppfatta som støtte til alle dei andre meiningane som får taletid. LO er og har alltid vært veldig politiske, så sann sett burde kanskje kritikken min rettast meir mot alle andre fagforeiningar som ikkje er politisk aktive og som burde tatt større plass 1. mai ved å berre snakke om arbeidarrettigheiter. Det er fint å ha paroler om at ein er i mot krig og slikt, men det betyr ikkje utan vidare at de er 1. mai som er rette dagen for slike innlegg. Eg synes heller ikkje at det økonomiske argumentet held mål. Ja kanskje kan vi her i Norge spare eit beløp tilsvarande dei 3,2 miliardane danske kroner som dei har kalkulert med i Danmark, eller omrekna etter dagens kurs 4,68 milliardar norske kroner. Men det er ikkje så svart/kvitt. Blir det reduksjon i talet på fridagar så er det også stor fare for at arbeidarane krever enda meir for å bli i jobbane sine, enten i form av høgare lønn eller fleire fridagar. Hadde vi berre brukt økonomi og matematikk så kunne vi spart mykje meir enn dette. Årets 365 dagar består tross alt av berre 230 arbeidsdagar så hadde vi kutta alle fridagar så kunne vi spart samfunnet over ein billion norske kroner, i alle fall i teorien. Spørsmålet er, kva skjer med produktiviteten om alle skal jobbe kvar dag året rundt utan verken ferie eller helg? I tillegg til den openbare konsekvensen med at folk blir utslitt og sjukemeldte av eit slikt hardkøyr, så vil det også være ein konsevens at når alle jobbar 60% meir, så får alle også 60% meir i lønn. Då er det stor sjans for at mange ser på fritida som meir verdifull og då heller velger å jobbe deltid tilsvarande ein stillingsprosent som gir god balanse mellom lønnsslippen og antall dagar med fri.

Dette vil vel også medføre at verdien av eit liv må være subjektiv? Psykisk sjukdom er ei stor utfordring, typisk ved at personen ikkje sjølv ser sin eigen verdi fordi ein akkurat no har det vanskeleg. Eg er likevel ikkje heilt sikker på om samfunnet skal uttrykke av livet har ein verdi uansett. Sjølv om at dei aller fleste har ein verdi, særleg etter at ein har fått behandling, så finnes det mennesker som heilt objektivt sett har liten til ingen verdi ved at dei er destruktive både materialistisk ved å øydelegge ting men også sosialt ved at støter folk frå seg. Det er ikkje absolutt alle som let seg behandle for psykisk sjukdom, og sjølv om at det er litt brutalt å seie det; så er det innimellom slik at det er ein velsignelse for dei etterlatte når personen til slutt døyr. Til dømes om ein har demente foreldre som har blitt veldig gamle, så er det ikkje utelukkande negativt når dei til slutt døyr og du og dine søsken kan finne andre ting å bruke tida på anna enn å pleie og uroe seg over sine gamle foreldre. Det er sjølvsagt langt derifrå til å skulle drepe sine foreldre for å for fort få det overstått, men samtidig er det veldig vanleg at ein lar naturen gå sin gang framfor å legge store ressursar i livsforlengande behandling til gamalt folk som uansett har svært redusert livskvalitet. På dette området så er det ein stor forskjell mellom unge folk som er psykisk sjuke men som kan bli friske, og gamle folk som til dømes sluttar å spise fordi dei ikkje vil leve lenger når det ikkje finnes håp for at verken mental eller fysisk helse kan bli betre.

Eg har litt problem med å sjå behovet for alderssjekk på PlayStation, særleg når det ikkje er snakk om å overholde "aldersgrensene" på spel. Eg synes ikkje at chatten, og eventuelt adgangen til å livestreame det du speler er det det som det er viktigast å skjerme barn og unge fra. Eg kan til ei viss grad forstå at det er eit behov for å aktivt hindre barn frå å få tilgang til, og være aktive brukarar av "voksent" innhold på internett. Men det er litt avgrensa kor traumatiserte barn kan bli av å kople seg opp på Voice Chat, særleg om ein modererer den offentlige chatten. Eller tenker eg heilt feil, og at heile poenget er å sparke ut alle fjortissane som brøler bannerord, slik at vi voksne kan få spele i fred? Eg synes også at det er eit viktig poeng at slik alderskontroll på internett aldri vil bli 100%, det er stort sett avgrensa til dei store aktørane som kan innføre slike funksjonar. Dette gjer at mindreårige som ønsker å ta del i slike tenester i staden leiter opp tredjepartstenester som ikkje har alderskontroll. Noko som vesentleg aukar faren for at mindreårige frekventerer sider og tenester dei absolutt ikkje burde være brukarar av. Det er det samme med aldersgrense på sosiale media. Det hjelp lite at Facebook og Snapchat innfører aldersgrense, for ungdommen er ikkje på Facebook, og også Snapchat er på vikande front. Og vi vil ikkje at ungdommen skal starte å bruke andre meldingstenester som ikkje har alderskontroll, for slike appar har ofte også heilt frislepp på andre reguleringar, alt frå å tillate porno til å stjele personopplysningar frå brukarane. På Snapchat så er det i det minste reglar som gjer at kontoen blir banna om du bruker Snapchat til narkotikasalg eller mobbing (om det blir rapportert). Fleire av dei andre meldingsappane fokuserer så mykje på annonym og kryptert kommunikasjon at det er viden kjent at dette er appar som er godt eigna for lyssky aktivitetar, enten du vil ha usensurerte bilder av folk som er sprengt på fronten i Ukraina eller du er ute etter å betale med krypto for å bestille overgrepsamateriale. Det er på ingen måte bra at Meta samlar personinfo gjennom Messenger og Instagram, men i det minste så blir disse opplysningane berre brukt til å selge ungdommen Coca-Cola, iPhone og andre lovlege produkt. Startar ungdommen å henge på Signal fordi dei ikkje lenger får bruke Instagram så er det nesten ubegrensa kva dei kan få tilgang til heilt utan alderskontroll og sensur.

Skjønner at dette var sarkastisk meint, men spiren til at dette utsagnet kan bli virkeligheit i framtida er alt sådd. Fyrst gjennom debatten om abort, som det vel må være lov å oppsumere som at det største fleirtalet synes er akseptabelt utifrå ei vurdering av praktiske hensyn opp mot etikken, forutsatt at aborten skjer relativt tidlig. Deretter gjennom debatten som no har starta så smått om aktiv dødshjelp, der enkelte land har innført det, men der det store fleirtalet held tilbake. Eg vil vel oppsumere den debatten med at vi i Norge ikkje har fleirtal for å tilby dette i Norge, men samtidig så er vi ikkje så i mot at ein hindrer pasientar frå å reise til f.eks. Sveits på einvegsbillett. Å skulle lovleg kunne avlive 17 åringen etter ein krangel om mobilbruk er sjølvsagt så ekstremt at det blir absurd. Eg trur likevel at det om nokre år vil kunne oppstå ein debatt rundt nyfødte, og i kor stor grad ein både skal pålegge foreldra ei forsørgingsplikt slik som ein har i dag, og deretter kor store kostnadar samfunnet er i stand til og ikkje minst villige å stille opp med for at disse barna skal bli produktive voksne samfunnsborgarar. Det hadde overraska meg særdeles mykje om konklusjonen blir at barnedrap er beste løysinga, men eg trur kanskje at konklusjonen kan bli eit enda meir inngripande barnevern. Kanskje også dit hen at biologiske foreldre må gjennom ein prosess lik adoptivforeldre der ein må bevise at ein er skikka til å gi ei trygg og god oppdraging. For det er ingen tvil om det i dag finnes mange barn som veks opp i relativt dårlege omgivnadar, og som av den grunn blir ei utfordring for både grunnskulen og velferdsstaten forøvrig. Historisk sett så var det ikkje heilt uvanleg med barnedrap før abort vart eit alternativ. Særleg blant fattige og vanskeligstilte. Dette har stort sett vært ulovleg i dei fleste kulturar, ofte straffa med dødstraff, til og med dersom barnet var dødfødt. Samfunnet har hatt ei enorm utvikling der vi har gått frå å halshugge unge mødre som spontanadopterer, får dødfødte, eller har barn som dør i krybbedød berre for å være sikker på at ein potensiell morder ikkje fekk gå ustraffa, til i dag der det er fullt lovleg å framprovosere ein abort om barnet er uønska.

Eg hadde ikkje vært veldig bekymra, men det spørs sjølv litt alt etter kva som er ditt bilbehov. I forhold til krigen i Iran og mogleg drivstoffmangel så vil dette råke bensin og diesel relativt likt, så om det er drivstoffmangel du er mest bekymra for så bør du går for elektrisk bil. Det er ingen fare for at det går tomt for bensin utan at det går tomt for diesel, då raffinering av råolje gir både bensin og diesel som sluttresultat. Så må eg også legge til at verden står ovanfor ei energikrise som kan få mange ulike utslag. Til dømes så er det ikkje heilt utenkeleg at vi også ender opp med straum-rasjonering, der det å lade elbil enten blir dyrt eller går utover kva anna du kan bruke straum på.

At ein ikkje får teikne abonnment med betalingsanmerking er eit valg som teleselskapa tek, basert på risikoen for at rekninga ikkje blir betalt. Selskapet som kredittvurderer gir søkaren ein score, så er det teleselskapet som vurderer om dette er ein kunde dei vil ha eller ikkje. Eg er spent på om utfasinga av kontantkort også medfører at teleselskapa blir meir liberale med å tilby abonnement til folk med betalingsanmerkningar. Mange abonnement har blitt såpass billige (og med forholdsvis få direkte kostnadar for teleselskapet), så riskoen dersom kunden ikkje er klarer å betale dei 199 kronene som abonnementet kostar har blitt mykje mindre. Det er ikkje lenger slik at den som ringer og tekster mykje pådreg seg større rekning enn fastprisen.

Eg tenker at kameraovervåking kan være ein heilt naturleg del av styrets arbeid for å ivareta sameiget, sjølv om eg er einig i at det kan argumenterast for at kameraovervåking er eit inngripande tiltak. Eg tenker at dette er ein naturleg del av styrearbeidet, ettersom før ein iverksetter kameraovervåking så vil det vanlegvis være naturleg at styret heng opp skilt og liknande tiltak som er meint for å halde ro og orden. Typisk eksempel vil være at styret heng opp skilt som forbyr lagring av møblar og anna søppel på fellesarealet. Om slik skilting ikkje fungerer, så vil det være naturleg at styret iverksetter meir inngripande tiltak som kameraovervåking, vekterteneste, osv. Begrepet "tiltak som medfører vesentleg endring av sameigets karakter" er ikkje spesielt godt definert i forarbeida. Under arbeidet med lova var det forslag om å bruke ordlyden "tiltak som er særlig inngipende eller særlig viktige", i staden falt ein tilbake på å fortsette å bruke den gamle ordlyden utan forklaring på korleis dette skulle forstås. Ein naturleg tolking av ordlyden i lova er at det blir stila høgare enn berre endring av sameigets karakter ved å innføre nye ordensreglar. For det som heilt klart er ei endring av sameigets karakter er dersom styret foreslår å etablere næringsareal i sameiget, det vil då openbart være ei vesentleg endring av sameiget som bustadssameige. Eg trur også at i ledd d. så er det tenkt i litt større baner, som at det går ut over seksjonseigarens bu-interesser dersom styret planlegg aktivitet som gjer det vanskeleg å bruke sameiget som vanleg bustad. Til dømes om det er forslag om å starte nattklubb i kjellaren, noko som naturlegvis berører natteroen i sameiget. Dette er vel lovmessige formuleringar som skal hindre at styret iverksetter tiltak som ligg langt utanfor vanleg forvaltning og vedlikehald, som å spekulere i at bustadsameiget har større verdi ved å starte med hotelldrift eller likande næringar som ligg langt utanfor det å være bustad.

I praksis er det rettningslinjer. Også i dag blir sivile råka, sjukehus blir bomba, og krigsfangar blir utsatt for tortur. Alt utan nevneverdige konsekvensar utanom at noko forhåpentlegvis har litt dårleg samvittigheit etterpå.

Historien viser at menneskelivets verdi er høgst subjektiv, så det å finne ein definerbar verdi vil ikkje være mogleg då denne verdien varierer alt etter omstendigheitene. Eit typisk eksempel er at i krig så er menneskeliv på motstandersida ikkje verdt noko som helst. For å ta eit litt mindre ekstremt tilfelle så kan vi sjå til forsikringsbransjen der ein i mange tilfeller ikkje får teikne livsforsikringsavtale om ein har fylt 60 år. Dette fordi forsikringsselskapet har rekna på det og funnet at det er tapsprosjekt å betale ut livsforsikring til ein person som statistisk sett ikkje kjem til å leve lenge nok til å betale "sin del" i forsikringsinnbetalingar.

Eg er einig i at dette er litt rart, men det er i hovudsak to grunnar til at det er ulovleg. Den fyrste grunnen er at dette er eit ledd i å forebygge menneskehandel, ved at det ikkje er lov å kjøpe/leige ein kropp til dette formålet, då det er stor fare for at surrugatmora stiller opp på grunn av pengane ved at ein er i ein situasjon som det er lett for andre å utnytte. Den andre grunnen er knytt til at det norske lovverket ikkje er tilpassa surrugati, blant anna ved at det er den som føder som blir rekna som barnets mor. Foreldreretten må derfor overførast, noko som kan både være juridisk komplisert, og som kan føre til ein situasjon med utpressing dersom surrugatmora til dømes krever betalt for å signere over morsskapet. Forbodet mot surrugati i Norge handlar derfor meir om å forebygge kriminalitet, enn det handler om sjølvbestemmelse over eigen kropp. Det handler også om råderett over eige genetisk materiale. Som eg nemnte over så har adopterte barn store rettigheiter, hadde det ikkje vært for det så kunne sjukehuset i teorien tatt ut eit levedyktig foster i staden for å abortere, for å legge dette fosteret i kuvøse og framtidig adopsjon utan at mor hadde vist om det. Eg vil dra det så langt at eg vil påstå at parallellen er at dersom du er på sjukehuset for å skjære ut ein føflekk, fjerne blindtarmen, eller liknande, så kan ikkje sjukehuset starte å klone ditt arvestoff til anna bruk enn det du har godkjent.

Ein ting som eg synes mangler litt i debatt om abort, er dette med adopterte barns rettigheiter. Dette er rettigheiter som er svært viktige for barnet, blant anna at ein som adoptert har rett til å få informasjon om sitt biologiske opphave når ein blir myndig, altså at ein har rett til å få vite kven som er biologisk mor og far. Utfordringa med at adopterte barn har slike rettigheiter, er at det medfører at det å bære fram eit uønska barn for å adoptere vekk barnet i staden for å ta ein tidleg abort, ikkje alltid er eit fullgodt alternativ. Til dømes når det er snakk og graviditet etter voldtekt og kanskje også incest, så er det ikkje nødvendigvis eit gledeleg gjensyn for mor at det banker ein 18 åring på døra som har masse spørsmål om deg sjølv og din voldtektsmann. Utan at eg har eit godt forslag til løysing, så gjer eg meg nokre tankar om at ein del abortar kunne vært unngått dersom anonym adopsjon var eit alternativ.

Sjølv om det hadde blitt opna for abort i veke 39 så hadde ikkje det medført kjempestore endringar. Også i dag er det slik at dersom du skal ta abort etter veke 18 så må dette avgjerast av ei nemd. I praksis innvilger nemda berre slike seinabortar når fosteret uansett vil døy før eller like etter det blir født, eller der mors liv er i fare om svangerskapet får gå sin gang. Ein eventuell abort i veke 39 vil kreve særdeles spesielle omstendigheiter for at nemda skal innstille på abort. Ein så sein abort vil det uansett ikkje være noko som mor sjølv bestemmer på impuls og går til fastlegen for å få ordna.

Slik må det nesten være for at det ikkje skal bli berre babling. Hadde skodespelarane snakka "realistisk" så hadde dei snakka veldig raskt og utan å uttale alle lydane. Eit godt døme er at det er heilt uproblematisk å forstå danske skodespelarar i film eller serie, for då snakkar dei litt rolegare og med tydeleg diksjon. Det er når du er i Danmark og prøver å holde ein samtale med vanlege danskar at det blir vanskeleg å tyde orda. Særleg om du ferierer heilt nede mot grensa til tyskland så er det like greit å slå om til engelsk når du skal snakke med ein tilfeldig danske med tjukk dialekt. Av og til er det viktigare at sjåaren forstår kva som blir sagt, enn at talen er realistisk og folkeleg. Realistisk tale er oppskrytt. I det ekte liv og i ekte samtalar så bruker folk å gløyme kva dei skulle seie, dei startar setningane med "øhh" og andre ulydar, og av så stoppar dei midt i ei setning som om det skulle gi noko meining.

Å legge byrden over på bedriftene er det minste problemet. Det er bedrifta som må betale rekninga for lønnsforhandlingane uansett. Det som eg synes er problematisk er at ein bruker opp forhandlingsmakta til å få på plass eit gode som NAV alt har forplikta seg til å levere. Det er som å forhandle med arbeidsgiver om å få feriepengane dine utbetalt i april, og då lempe på lønnskravet for å få feriepengane litt tidlegare. Eigentleg kunne LO like godt innført forskuttering av sjukelønn som ein medlemsfordel, ved å bruke av streikekassa fram til NAV får behandla søknaden. Men det er sjølvsagt lite aktuelt sidan det kostar LO pengar å forskuttere. Mem du verden kor godt vervetiltak det ville vært, med ei slik ordning som er eksklusiv for fagorganiserte.

Synes ikkje at dette burde være eit forhandlingstema. Eg synes sjølvsagt at folk skal få sjukepengane sine med ein gong, særleg for dei som har lågast lønn så er det viktig at utbetalinga ikkje blir forsinka. Grunnen til at eg synes dette ikkje skulle vært tema i forhandlingane er at dette er eit system-avvik hos NAV. Det er NAV som må fikse dette, ikkje arbeidsgivarane. Ved å få arbeidsgivarane til å forskuttere sjukepengane så løyser ein berre det umiddelbare behovet for NAV å forbetre seg, og då får vi i alle fall ingen endring. Dette er ei utfordring som må løysast politisk, ikkje mellom forhandlingspartane. For ulempen med å løyse dette gjennom lønnsforhandlingane er at då er det berre fagorganiserte som får forskuttert sjukepengar, medan uorganiserte blir ståande fast i eit NAV -system som fungerer ganske dårleg. Ei anna innvending eg har gjennom å sette forskuttering som eit forhandlingskrav, er at dette kjem til å bli løyst politisk. Det er ingen som er tjent med at NAV ikkje klarer å betale ut sjukepengane raskt nok, for det fører berre til at NAV må betale ut meir i sosialhjelp, som igjen gjer heile ordninga dyrare. Det billegaste for staten er om alle får pengane sine når dei skal, og at ein ikkje treng å gå omvegane via andre NAV-ordningar i mangel på utbetaling. Når dette blir løyst poltisk, så fell heile gevinsten i årets forhandlingar bort. Ei slik forskuttering kostar arbeidsgivarane pengar, både i form av tapte renteinntekter og i meir indirekte ved at bedrifta har mindre pengar som ikkje er låst opp. Det medfører at arbeidsgiver ikkje kan gi eit så godt lønnstilbod som dei ellers kunne gitt. Eg synes derfor det er veldig dumt å i praksis kome med eit krav som; -kan løysast politisk heilt utan arbeidsgivar, og -som medfører dårlegare lønnsvekst i årets oppgjer. Eg skjønner at det å sette forhandlingsmakt bak kravet om refusjon av sjukepengar også hjelper for å sette politisk press på saka, men eg synes det er dumt å skulle sette krav om noko som mest sannsynleg ordner seg politisk på eit seinare tidspunkt. Då er det mykje betre å kreve ting som ein berre kan få gjennom forhandlingar, som lønn, fridagar, osv. For politikarane kjem til å ordne opp i NAV systemet, for det vil være populært hos nesten alle. Både blant arbeidarar som får pengane når dei skal utan å krangle med arbeidsgivaren sin, og hos bedriftene som slepp maset om forskuttering av sjukepengar. Eg synes også det er litt problematisk med forskuttering av sjukepengar fordi det innimellom hender seg at folk får avslag på søknad om sjukepengar. Om arbeidsgivaren har forskuttert dei pengane som då ikkje kjem, så medfører det at arbeidstakaren plutseleg skuldar arbeidsgivaren pengar, noko som heller ikkje er bra.

Pengane må hentast frå ein stad, og det er befolkninga som brukarane av offentlege tenester som er mest nærliggande å skulle betale for det. Som politiker er det viktig å holde budsjetta, for det er politikarane som har bestemt at det skal brukast X kroner på sjukeheim og Y kroner på kulturhus, og då nytter det sjølvsagt ikkje om kulturavdelinga har brukt opp heile kommunekassa på ting som er kjekt å ha når det medfører at helsesektoren ikkje har pengar til å gjere det dei må gjere. Ro og tryggheit kostar ganske mykje. Det er fint mogleg å gjere alt billegare ved å fjerne nesten alt av skatt og avgifter, men du får ikkje mykje ro og tryggheit om du må uroe deg over at du ikkje har råd til å bli sjuk eller at du sjølv må kunne forsvare dine interesser ettersom politiet no består av berre ei handfull personar.

Han som det er snakk om i denne artikkelen jobber 20% som bussjåfør i tillegg til vanleg jobb. Det står ingenting om den andre jobben, men det er nærliggande å tenke at han har fulltidsstilling i eit heilt anna yrke, og at det å køyre buss i helgene er ei ekstrainntekt. Sånn sett er det nok ikkje han som blir ramma hardast av å ikkje få jobbe meir enn stillingsprosenten. Det er verre når vi etterkvart får eksempla på folk som ikkje klarer å få seg jobb med stillingsprosent over 50%, men som tidlegare har fått det til å gå rundt likevel fordi det ofte var mogleg å ta på seg ekstraarbeid, men som no ikkje får jobbe meir enn stillingsprosenten fordi arbeidsgivar er redd for kostnaden. Eg trur LO har gjort ei taktisk feilvurdering ved å ta saka til retten. Det var ikkje vanskeleg å forutsjå at konsekvensen av å måtte gi deltidstilsette overtidsbetalt ved arbeid utover avtalte timar ville medføre arbeidsnekt. Som du seier, skal det fyrst jobbast overtid så vil dei fleste sjefar høyre med fulltidstilsette fyrst. Både er dette tilsette som kan jobben god sidan det tross alt er fulltidsjobben deira, men også fordi det er dei med store stillingar som ein bør gi moglegheita til å tjene litt ekstra sidan det er disse ein helst vil behalde lengst mogleg. Om du har full stilling og du jobbar side om side med nytilsette vikarar i deltidstilling som får 50% meir i lønn enn deg, så går det fort utover motivasjonen. Ingen oppegåande sjef kan tillate at det blir slik forskjellsbehandling som fører til at det er dei beste som seier opp jobben og reiser vidare. Det er greit nok at det var nødvendig med ei avklaring opp mot EU dommen, men det å køyre saka på at ein deltidstilsett skulle få tilbakebetalt for sitt "overtidsarbeid" siste 3 åra, det var uheldig for alle andre deltidstilsette. Det er openbart eit behov for å rydde opp etter denne rettssaka, men det bør ikkje være staten som skal stå for oppryddinga. Dette spørsmålet burde være avtalebasert, slik at fagforeiningane og arbeidsgivarane fortsatt hadde styringa til å finne gode løysingar. Det er på ingen måte gitt at det kjem arbeidarane til gode om Stortinget vedtek å endre Arbeidsmiljølova, for då får vi fort ei bestemmelse der som tek vekk heile overtidsordninga. Grunnen til at denne EU dommen har så stor konsekvens her i Norge er at fordi i AML så er det fastsett at alt overtidsarbeid skal kompanserast med eit tillegg på minst 40%. Sjølv om at lova legg opp til at arbeidstakaren sjølv kan gjere avtale om at overtidstimane blir heilt eller delvis avspassert så er det ikkje mogleg å avtale seg vekk frå at overtidstillegget skal utbetalast. I andre EU-land så er avlønning for overtidstillegg regulert på anna måte, fleire land har heilt ned i 10% overtidstillegg (om ein ikkje har anna avtale), eller med moglegheit for å berre få kompensasjon i form av avspassering. Prinsippielt sett så meiner eg at det er korrekt at arbeid utover avtalt arbeidstid blir definert som overtid. Har du avtalt at du kan jobbe torsdag og fredag, så er det per definisjon overtid når sjefen seier at du også må jobbe halve onsdagen. Det er likevel store konsekvensar med denne dommen som gjer at partane burde funnet akseptable løysingar før rettssaka. At det no er Stortinget som kan kome til å diktere avlønninga ved overtid er ein direkte trussel mot LO sine tariffavtalar. Den mest nærliggande ordninga hadde vært at dersom deltidsstilsette jobbar meir enn avtalt arbeidstid, så må det lokalt avtalast korleis dette skal kompenserast. Slik som praktiseringa har vært i dag så har det vanlegvis vært slik at den deltidstilsette får spørsmål om å jobbe ekstra, underforstått at ein jobbar utover avtalt arbeidtid til vanleg timebetaling. Når partane lokalt er einige om dette, så meiner eg at det blir feil å kome med eit krav om meir betaling med tilbakevirkande kraft. Hadde den deltidstilsette framsatt eit krav om å få +50% lønn, så kan det være at arbeidsgivaren heller hadde funnet andre løysingar. Ei stor utfordring i det norske arbeidslivet er likevel at "overtid" ofte blir praktisert på ein heilt anna måte enn det arbeidsmiljøloven og forsåvidt også tariffavtalane legg til grunn. Det er svært få arbeidsplassar som praktiserer overtidsarbeid som eit reelt pålegg. Eigentleg er overtid at du får pålegg om å jobbe lenger enn avtalt ein dag, som at sjefen kjem til deg rundt lunsjtider og seier at i dag må du være igjen på jobb eit par timar etter ordinær arbeidstid. Får du eit slikt pålegg der du blir nekta å dra heim, så er det rett og rimeleg at du får eit lønnstillegg på minst 40% som kompensasjon for at du kjem heim til kald middag fordi det var mykje å gjere på jobb. Når det er slik som det ofte er, at sjefen spør om du kan jobbe litt lengre i dag fordi det er så mykje å gjere, så er det ofte frivillig å ta på seg arbeidet. Passar det dårleg for deg å jobbe overtid så går sjefen til neste mann. Om ingen vil jobbe overtid, og det foreligg eit særleg og tidsavgrensa behov for det, så kan sjefen pålegge ein av dei tilsette overtid. Blir den tilsette pålagt overtid så er det kun helsemessige eller vektige sosiale grunnar som kan brukast som grunnlag for å nekte. For deltidstilsette så er det stort sett slik det har fungert. Det er veldig få som har blitt pålagt eller tvungen til å jobbe ei ekstravakt, stort sett så har ein fått eit tilbod om å jobbe ekstra og den deltidstilsette har takka ja til det. Eg meiner nok at når det er snakk om "frivillig overtid" og arbeidsmiljølova definerer overtidsarbeid som arbeid utover avtalt arbeidstid, så er vi vanlegvis der at partane gjer ein ny munnleg avtale om arbeid. Ei god løysing som eg meiner ligg innafor ordlyden i Arbeidsmiljøloven er då at ved pålagt overtid (der arbeidsgivaren får sparken om ein ikkje møter opp) så skal ein openbart ha overtidstillegg. Men der ein får tilbod om å jobbe eit ekstra skift, så burde det være opp til arbeidstakar og arbeidsgivar å avtale kompensasjonen, enten det er å jobbe til vanleg timelønn, eller at ein får eit lågare overtidstillegg på f.eks. 10%. Arbeidsgivar vil uansett kunne pålegge nokon å jobbe om ingen melder seg frivillig, men då til 40/50% lønnstillegg. Så kan det godt hende at heile arbeidsmiljøloven burde endrast uansett, for dagens arbeidsmiljølov tek lite omsyn til deltidstilsette. Til dømes så meiner eg at styringsretten til arbeidsgiver er i overkant stor når det gjeld arbeidstakarar som ikkje jobbar vanleg dagtidsarbeid i full stilling. Særleg då dette med at arbeidsgivar kan diktere når det skal jobbast. Ein deltidstilsett med 20% stilling kan i prinsippet ikkje sjølv bestemme om denne 20% skal jobbast som 1 dag i veka eller som fire samanhengande dagar i måneden. Strengt tatt kan arbeidsgivaren til og med lage ein arbeidsplan som viser at den tilsette skal jobbe 1,5 time kvar dag. Det er sjølvsagt mogleg å inngå arbeidsavtale som også regulerer når og korleis det skal jobbast, men dei fleste arbeidsavtalar omtaler berre stillingsprosent eventuelt talet på timar.

Det er heilt klart at kokain ikkje er helsekost, men eg synes artikkelen her er basert på eit særdeles tynt datagrunnlag. Det blir påstått at det regelmessig er slagpasientar utan annan årsak enn kokainbruk, samtidig står det lengre nede i artikkelen at det ikkje blir tatt rutinemessige prøver av narkotiske stoff hos yngre slagpasientar, og derfor kan det ikkje seiast med sikkerheit om det er narkotikabruk som er årsaken. Det er demed berre overlegens som vurderer at det er narkotikabruk som er forklaringa på hjerneslag hos yngre mennesker. Sidan dei nevrolegane som er intervjua ikkje har dokumentasjon på sin påstand om at hjerneslaga skuldast kokain, så savnar eg litt meir opplysningar om det kan være andre forklaringar. Om vi legg til grunn at det no er fleire unge som blir innlagt med hjerneslag (ein påstand som sjukehuset i Bergen ikkje kan stå inne for då dei rapporterer om at det ikkje er ei aukning i talet på pasientar), så kan det også være andre grunnar til hjerneslaget. Å helsenorge sine sider om hjerneslag så er det alkoholbruk som blir dratt frem som ein risikofaktor, då mange alkoholeiningar på ein gong. Narkotikabruk er ikkje nemt. Kan det då ikkje tenkast at unge slagpasientar er ruspåvirka av alkohol og ikkje narkotiske stoff som kokain? Det er heller ikkje utenkeleg at fleire unge får påvist hjerneslag rett og slett ved at helsevesenet har blitt flinkare til å diagnosere. Som det kjem fram i denne artikkelen på NRK i helga om ei dame på 36 år som døde under Bergen marathon av blodpropp i hjernen, men i fyrste omgang ikkje fekk rett behandling sidan symptoma likna på dehydrering og at det under eit slikt marathon er så mange som blir innlagt med dehydrering. Sidan det også er omtalt i artikkelen at risikoen for hjerneslag er høgast rett etter inntak, så hade det vært fint om artikkelen kunne legge fram noko statistikk som underbygger påstanden, som til dømes om det er slik at dei unge med hjerneslag hovudsakleg blir innlagt på fredags og laurdagskvelden, og at det nesten er ingen unge slagpasientar som kjem inn på vekedagane. Om det er slik at hjerneslag hos unge er typisk helg og fest problem så hadde det vært nyttig tilleggs-info i artikkelen. Når det gjeld kokain så har eg mindre tru på legalisering på samme måte som eg trur at det vil være positivt for cannabisbruken å legalisere bruken slik at cannabis kan inngå i eit statleg regulert regime som kan regulere tilgjengelegheit, pris, kvalitetskontroll, avgifts-politikk, osv. Problemet i dag med kokainbruk slik som eg ser det, er at det på den eine sida er ulovleg og på den andre sida så gir det lite juridiske konsekvensar. Kokain har nesten blitt akseptert, kanskje fordi det er mest brukt blant ressurssterke personar enten det er folk med god råd, politikarar, kjendisar, osv. I motsetting til hasj, der det å bli tatt med hasj i praksis medfører at du også mister sertifikatet på grunn av manglande edruelegheit, så skjer det nesten aldri at dei som blir tatt med kokain får andre konsekvensar enn ei bot. Det er heilt tydeleg eit klasseskille når det kjem til konsekvensane, ei bot på ca 3000 kr for å bli tatt i bruk eller med brukardose med kokain er ikkje ei spesielt streng straff (særleg om du har god råd). Saka med Marius Høiby viser også at kokainbruk ikkje gir juridiske konsekvensar. Greit nok at den saka handla om meir alvorlege ting, men når både han sjølv, fornærmede, og andre vitner kan møte opp i retten og snakke opent om sitt kokaininntak på fest utan å få bot, så sender det eit signal om at slik rusbruk i stor grad er akseptert, også i rettssystemet. Eg har synes heller ikkje at det er alt som er farleg som nødvendgivis skal og må forebyggast. Med tanke på kor mange som brukar kokain regelmessig, så er sannsynlegheita for hjerneslag forsvinnande liten. Utan å ha tal på det så vil det ikkje overraske meg om det er fleire som ender opp som pleietrengande etter å ha falt ned ei trapp i alkoholrus, utan at det i seg sjølv er eit argument for å hindre befolkningas tilgang til alkohol. Det er viktig å informere om farene, ved til dømes kokainbruk, men advarslane må være faktabaserte og truverdige. Rein skremselspropagande fungerer ikkje, og enda verre så fører skremselspropaganda til at ein er så vandt med feilinformasjon at reelle advarslar blir ignorert sidan ein antek at det er nok eit forsøk på skremselspropaganda. Ein av dei virkelig store farane med kokain er at du som bruker ikkje kan vite med sikkerheit kva det eigentleg er du får i deg. Ettersom alt er illegalt og det ikkje finnes nokon form for kontrollmekanismer så må brukarane berre stole på at kokainet er ikkje ispedd inerte stoffer som bakepulver for å auke profitten per gram, er tilsatt andre rusmiddel som fentanyl for å gi sterkare virkning, eller i ekstreme tilfeller er tilsatt rottegift og andre helsefarlege ting. Alt dette hadde ordna seg om også kokain vart ei lovleg salgsvare med ein ansvarleg produsent og tydeleg innholdsdeklarasjon.

Sist det vart forenkling i byggereglane slik at ein kunnr bygge opp til 50 kvm utan søknad, så vart det mest rot ettersom det ikkje var gitt fritak frå dei øvrige reglane. Dermed gjekk folk i gong med å bygge utan å ha lest seg opp på kva andre reglar som også gjeld, slik som brannspredning mellom bygg, at det ikkje skal være ledning/røyr i grunnen, for nært kommunal veg, osv, osv. Det hjelp lite å gjere det lettare å gjere ting på eiga tomt, om ein ikkje også justerer regelverket. Fordelen med å søke er at ein får hjelp til å vurdere om det er potensielle problemområder. Mykje av reglane er der av praktiske årsaker, som at dersom ein bygger garasje over vassrøyra i grunnen så må ein rive heile garasja om det oppstår vasslekkasje, eller dersom det blir for tett mellom bygga så ryker heile nabolaget om det startar å brenne.

Kan ein død person i det heile tatt bli krenka? Det å bli krenka er vanlegvis ein subjektiv vurdering. Hadde det ikkje vært meir korrekt å dømme for deling av krenkende bilder? Den paragrafen inkluderer også avbilding av privat karakter, person utsatt for vold, eller som befinner seg i ein sårbar situasjon, og ikkje berre krenkingar.

30 dagers prishistorikk er nærmast verdilaust. Einaste ein som forbrukar får ut av det er å sjå om prisen har endra seg mykje siste dagane, som til dømes for å kunne vurdere om "black friday" tilbodet er reelt eller om det berre er stor rabatt fordi Steam dobla prisen veka før for å no kunne selge med 50% rabatt.

Det vil være mogleg å vedtektsfeste at det skal leggast fram ei årsmelding, men eg vil fråråde å formalisere det så sterkt. I staden bør det være ei forventing at styret leverer årsmelding som ein del av godt utført styrearbeid. Slike detaljar bør ikkje vedtektsfestast, både fordi det kan være gode grunnar for at ei årsmelding ikkje er nødvendig eit år, eller at det betre å ta årsmeldinga munnleg. Ved å vedtektsfeste at det skal være årsmelding så betyr det at dersom årsmeldinga uteblir så må det kallast inn til nytt årsmøte, noko som er ein unødvendig formalitet om det uansett ikkje ville stå noko av betydning i årsmeldinga. Eg tenker også at med den utfordringa som stadig fleire burettslag og sameiger har med å få bebuarar til å stille opp, så skal ein være forsiktig med å vedtektsfeste krav til styret som etterkvart blir så store at burettslaget blir nødt til å leige inn folk til å ta på seg styreansvaret. Om det er behov for å sette meir krav til styret, så ville eg foreslått å heller ta det som til dømes ein del av årsmøtevedtaket om styrehonorar, der manglande årsmelding medfører lågare honorar for det året. Dette kan gjerast på mange måtar, men eit forslag kan være å sette krav om at styret må levere årsmelding, samt gjennomføre ein dugnad og minst eit bebuarmøte i løpet av året for å få fullt honorar. På den måten gir ein styret eit incentiv til å gjere litt meir enn minstekravet, samtidig som ein ikkje er så firkanta at ein låser alle framtidige styrer til å utføre styrearbeidet på ein bestemt måte gjennom å vedtektsfeste kva styret skal gjere.

Mitt råd er å melde inn dette som reklamasjonssak, og så heller ta stilling til kor langt du er villig til å følge saka om du blir nekta reklamasjon. Har du litt flaks så får du reklamere på klokka utan meir krangling, så det er dumt å ikkje eingong gjere eit forsøk.

Etter forbrukarkjøpslova så har du 5 års reklamasjonsrett når produktet er meint å vare vesentleg meir enn 2 år. I praksis er det likevel mange butikkar som legg til grunn ein avgjersle frå forbrukartvistutvalget frå 2008 som konkluderte at batterier i bærbare datamaskiner hadde forventa levetid på 2 til 2,5 år og dermed hadde berre 2 års reklamasjonstid. Det er verdt å bemerke at det i dette tilfellet ikkje var snakk om innebygde batterier slik som dagens laptoppar har, Forbrukartvistutvalget tok for seg batterier som forbrukaren lett kunne bytte sjøl, og enda til bruke laptoppen utan batteri så lenge straumkabelen var tilkopla. Det har også vært nokre avgjerslar i nyare tid som ikkje har gitt medhald som då Forbrukarklageutvalget i 2017 til grunn at ein ikkje nødvendigvis kan forvente same levetid på eit mobiltelefonbatteri som på sjølve telefonen. Då varigheita på batteriet vil variere mykje alt etter laderutinane til forbrukaren. Også verdt å merke seg at i denne saka så var batteriets levetid i iPhonen var redusert med 16,53% etter 4 år. Eg finn nokre saker på øydelagt mobiltelefonbatteri som har gitt medhald, men då er det ofte batteri som har svikta før det har gått 2 år eller batterier som har blåst seg opp og då også skada sjølve telefonen. Det er dermed litt uavklart kva ein som forbrukar eigentleg kan forvente av eit batteri, og eg kan ikkje sjå at det har vært saker som innvolverer smartklokkebatterier. Elektronikbransjen ser ut til å skyve framforseg påstanden om at batteri er slitedel og derfor berre har to års reklamasjon, men lova er eigentleg veldig klar på at det skal være 5 års reklamsjon utan atterhald på at "slitedeler" som batteri, klokkereimer, osv skal være unntatt.