Blå Amason av Gro Dahle

Ein tolking og analyse

Novella Blå Amason er skrevet av den norske forfattaren Gro Dahle. Hun er mest kjent for sine sprudlande og kreative fortelingar, enten det er diktsamlingar, kortprosa eller barnebøkar. Novella Blå Amason er skrevet i 1995 og henta frå samlinga Inflammasjon. 

Innlendingen eller opninga på denne novella er ein opning der skildring av bil, miljø og stemning er sentral. Der setningar som ”han kunne kysset baklysene” og ”han strøk bilen over hoftene, klappet den over ryggen.” lagar eit bilde inni hovudet om korleis denne gutens kjærleik er til bilen. I løpet av innlendingen skjønner vi kor godt han stellar med bilen og kor godt han kjenner den. Novella går vidare frå skildring av bilen hans til han at kjørar bilen ut på vegen og kjørar forbi tre jenter som håper på å få skyss, han tenkjar ikkje så mykje over det og køyrar forbi dom. Nokon kilometer seinare snur han og reisar oppover for å henta dom. Han har masse av tid, så kvifor skal han ikkje køyra deg, det kunne jo være hyggelig. Jentene setter seg inn og guten som eiga bilen liker hun som setter seg i forsetet, hun har stramma lår og han fornemme brystene hennes som to snuter og hun lukta søtt akkurat som tyggegummi. De to som satt seg i baksetet lo og heiska til kvarandre, noko som gjer guten spent og sveitt. Ein får eit bilete av guten likar ho i framsetet og at dei to i baksetet bare er til bry, sidan han ikkje veit kva dei heiska om. Vidare skildras forteljinga om korleis guten ønskjer at det bare var han og ho i framsetet i bilen. Han blir meir og meir sveitt og  må frykteleg tisse. Han bråbremser og opnar døra, løpar mot en hasselbusk og lar lettelsen skylda varmt igjennom seg. I det han er ferdig høyrar han bilmotoren starte, i det han løpar ut frå hasselbusken ser han bilen køyra avvarde. Han når dom ikkje igjen, og i skuffelse kastar han seg ned i graset. 

Gro Dahle er en postmodernistsk forfattar. Det visar ho ved sin humoristiske og lekne særpreg, hun har også ein naivisme, men med eit preg av alvor som lurar rett under overflata. I denne novella er det postmodernistiske tema som kunst og kropp som kommer frem. Teksta har ikkje eit særpreg av naivisme, men det er der. Alvoret lurar like rundt hjørnet. Det kroppslige kommar veldig godt frem i novella, noko som går igjen i postmodernismen. Eit døme på det i novella er ”De stramme lårene som møttes i skrittet” og ”Han så på knærne hennes”.

Handlinga i denne novella er kronologisk framstilla, det betyr at hendingane skjer i riktig rekkefølgje, at forfattaren ikkje spillar på retrospeksjon og frampek. Det startar med a og sluttar med å. Framstillinga av novella vil eg si er både framstillande og beskrivande. Utan å veksla for mykje på dei to. Forteljaren brukar ei beskrivande framstilling der hun skildrar bilen og korleis hovudpersonen tenkjar om jentene som sitter på. Mens hun brukar den forteljande framstillinga ved å få fram namn, kor dei skal og kva hovudpersonen skal når han stoppar bilen. Det er ikkje mykje handling i teksta, tidsforløpet er relativt kort, det foregår over ein dag og kanskje bare nokon få timar. Bilen framstillas, hovudpersonen har på seg klede, han plukkar opp jentene, stopper for å tisse og jentene drar med bilen hans.  

Vi kan gå vidare inn på korleis synsvinkel forteljaren brukar, i denne novella brukar hun tredje person forteljar, det betyr at hun ikkje sjølv er med i handlinga, men krypar inn i tankane til en av personane og opplever det som skjer gjennom denne personen. Gjennom ein han person. Viss vi skal sette ein personkarakteristisk på hovudpersonen så er dette vanskeleg, men ut i frå det vi lesar, følar eg at vi får ein indirekte karakteristisk, det betyr at vi får beskrivi personen gjennom det han gjer og tenkjar. Vi får ikkje vite så mykje om han direkte, bortsett frå at han har ein pen skjorte og ei jakke. Jentene som er med i bilen har også eit indirekte karakteristisk, men også eit direkte. Vi veit dei er unge med tronge bukser, lang genser og høye støvlar, men vi får også ein oppfatning om korleis dei er ved at dei ler, kvisker og ser etter han. 

Novella er bygd opp på ein god måte, med ein klar innlending, hovuddel og avslutning. Vi får ein skildring av bilen hans, han drar avvarde, plukkar opp jentene, han stoppar for å tisse og bilen blir tatt av jentene. Vendepunktet i sjølve novella vil eg si er når jentene begynnar å le, eg siterer;

”… Hjalp henne med sikkerhetsselen. Fornemmet brystene hennes som to snuter. De stramme lårene som møttes i skrittet. Det luktet søtlig av henne. Nesten som tyggegummi. Han smilte uten å se på henne. Startet bilen. Svingte bilen ut på veien i et brøl. Spurte hva hun het. Øynene på veien. – Irene. De to i baksetet lo …”

Etter at dei to i baksetet begynnar å le, blir han sveitt og kjenner seg varm i hovudet. Etter dette klarer han ikkje å si noko. Ut ifrå det eg lesar følar eg at han ikkje har så mykje kunnskap og erfaring med jenter. Han har full kunnskap om bilen sin, korleis hun drar på tredje giret og korleis eksosrøret er på innsida, men når det kommer til jenter, ting som ikkje har med materiell å gjere klarer han ikkje å følgje opp. Teksta startar med han at kjennar bilen sin godt, hun er som ei kvinne for ham, ”Han strøk bilen over hoftene, klappet den over ryggen”. Alt er idyllisk, han skal bare skifte og gjere seg klar for tur, alt dette får ham til å virke sjølvsikker og at han gledar seg til noko, han gjer seg klar. Alt virke perfekt når han køyrar nedover; ”Her åpnet åkrene seg og flommet til hver side. Kjørte høyre fot til bunns. Det var noe med rattets bue. Det var noe med himmelens klarhet. Det var noe med den rette veien og hvordan åsene rullet. Det var noe med det lave lyset. Det gule skjæret.” Dette virke som om alt er vell og med ein framtid fora seg. Deretter møtar han jentene og han har veldig trua på at dette skal gå bra, han går frå å vere høgt oppe til å gå langt ned når jentene begynner å le. Dette gjer at han for mindre sjølvtillitt og kanskje ikkje får den same trua på seg sjølv igjen. Han sveittar og får ein følelse av at han ikkje passar heilt inn. Dette her er også motivet i novella, meinar eg. 

Miljøet i teksta er heilt klart preget veldig av bilen hans og jentene. Vi får vite kor godt han kjennar bilen og korleis jentene er. Vi får også vite undervegs korleis himmelen og naturen er; himmelen er klar og lyset er lavt. Hasselbusken har store, runde bladar og skyene var avlange blå.

Eg skal nå visa til kva slags virkemidlar forfattaren brukar og korleis språket hennes er. Vidare skal eg gå inn på tema i novella og buskapa, kor eg til slutt oppsummere novella veldig kort.

Eit virkemiddel i denne novella er besjeling, altså ting som ikkje har menneskelege eigenskapar får det. Døme på det i novella er; ”Bagasjerommets mørke munn”, ”Presse høyre for inn i magens hennes.” Dette tenkjar han om bilen, som i denne samanhenga har fått eit liv og er ei jente for han. Ein annan besjeling er ”Og girstanga vokste under handa hans. Ble tykkere, lengre.” Forfattaren brukar denne setninga for å vise at guten tennar på jenta i framsetet, hans penis blir erigert. 

Andre virkemidlar i teksta er samanlikning, eit døme på det er når jenta i framsetet setter seg inn, ”Fornemmet brystene hennes som to snuter” og ”De stramme lårene som møttes i skrittet”. Gjentak i teksta er også brukt som eit virkemiddel, hun skrivar om kor utilpass han blir i bilen saman med jentene og brukar ordet sveitta; ”Svettet i hendene”, ”Han svettet og frøys samtidig” og ”Han kjente svetten renne på innsiden av tøyet”. Adjektivbruken er også eit virkemiddel som er brukt ofte, døme på det er; Pen skjorte, landskapet bølgje, lange gensere, høye støvler, osv. 

Kontrastar i teksta er ikkje utprega så mykje, men som døme kan eg si at nokon kontrastar er; sitte – stå, gå – løpe, kjøre – stoppe, osv. Ein annan kontrast kan vere tilpass – utilpass, der han går frå å vere veldig tilpass når han ”visar” fram bilen sin til bli veldig utilpass når jentene sitter i bilen, altså han har heit sterkt forhold til bilen, men ikkje til jentene. Teiknsettinga i teksta er veldig preget av mykje punktum. Korte setningar med mykje punktum. Dette trur eg forfattaren gjer for å vise korleis guten tenkjar, eit døme på det er; ”Han kunne jo bare. Hun satt jo så nær. Han åpnet vinduet. Luft. Luft. Viss bare det hadde vært de to.” Dette med korte og tenkande setningar, gjer at ein får eit enda klarare innblikk i korleis han har det når dei to jentene ler og kvisker, og kor fin han synes ho i framsetet er. 

Å trekke fram eit tydeleg tema i denne teksta synes eg er vanskeleg. Bilen til guten er hans kvinne, hans kjærleik i livet. Han kjennar hun så godt som ingen andre, og når det bare er dei to saman har dei det utrolig bra, dei går i et med naturen, noko forfattaren visar når hun skildrar naturen og omgivelsene når dei køyrar nedover, hun skrivar også ”alle tings gjennomskinnelighet” noe som påpekar akkurat dette. Han er trygg saman med bilen fordi han kjenner hun så godt. Han kan alt som er verdt å vite om denne bilen, både det indre og det ytre. Men når det kommer til jenter er ikkje erfaringane og kunnskapen så høg. Han prøvar å starte kommunikasjon med jentene, men når dei begynnar å le, svekkast sjølvtilliten hans og han tørr ikkje å prøve igjen, han blir nervøs og får ikkje puste skikkelig. Han følar at han ikkje skjønner seg noko på jenter. Han har veldig lyst på hun i framsetet, hun har smale lår og er veldig søt, lukter godt og hun sitter jo så nære. Men når jentene i baksetet kvisker og ler gjer dette han veldig nervøs og uroleg, noko som kan bety at han ikkje har vert med så mange med jenter tidligare. Han følar kanskje at dei er betre enn han, noko som gjer han utilpass. Han trur kanskje alt ligger ved rette i starten, han har ein fin bil og jentene vil sitte på med han, her er det bare ein veg tenkjar han muliges. Sjølv om han kommuniserar godt med bilen sin som også er ei jente, trengar ikkje det å bety at han kommuniserar godt med andre jenter. Alt er mykje enklare med bil for eg ein oppfatning av her. Og mykje av dette trur eg er temaet i teksten også, korleis det er for mange menn. Dei kallar gjerne sine bilar for kvinner, dei har eit godt kjennskap til dei og følar at dei ikkje skjønnar seg på jenter ute i dagligdagse livet.

Viss vi ser på det siste som skjer i novella, bilen hans blir stålet av jentene og han blir helt knust. Eg trur at det ligger ein moral bak dette, at kanskje han nå har forstått at det handlar ikkje bere om det materielle, at ein må finne noko meir i livet. Og med det at han ligger å ser på stjernehimmelen visar kanskje til at han ser ein ny veg i livet. 

Det med den amasone kvinna står sterkt i teksta. Bilen til hovudpersonen er ein blå amason, og det er ei sterk kvinne for guten. Den står sterkt i livet hans og påverkar hans levemåte. Han kjennar hun godt og det verkar som han nesten adlydar hennes ordre. Hun (bilen) er guden. Ordet amason kommer igjen på slutten av teksta også, der jentene kjører av garde med den. Det visar at jentene er stridslystene og at dei ikkje har respekt for guten som skulle ute å tisse og trekke frisk luft. 

Buskapa i teksta vil eg si er menn sin holdning til jenter og menn sin forståelse på jenter. Guten i novella har eit veldig problem med å kommunisera med jentene og han er litt redd for korleis han skal gå fram. Mange menn tar til det enklaste, og det kan vere til døme ein bil. Bilen har ikkje muligheit til å avvise guten og han kan forstå seg på den. Han blir ikkje avist og heller ikkje ledd og baksnakket av den. For mange menn kan det blir veldig komplisert å forstå seg på jenter, og ein hørar ofte at det er umulig å forstå seg på dei. For disse er det nok lett å bli oppslukt i materielle ting som døme ein bil. Menn kan tekniske ting og det er ikkje å forakte. Viss vi ser på overskrifta til novella så er den, blå amason. Ut i frå overskrifta tenkjer eg at blå amason kan vere eit teikn på at blå står for noko kaldt og vanskeleg, og bilen ikkje er ekte, det er ikkje eit liv, noko som jentene er. Det visar også til at guten har det vanskeleg med å få seg ei jente.   

Som oppsummering vil eg si at dette er ein novelle med postmodernistiske uttrykk. Novella har ein tredje persons synsvinkel og ein handling som skjer kronologisk. Det er gode skildringar og mykje adjektiv bruk. Virkemidlar som besjeling, kontraster og teiknsetting blir brukt. Novella har eit vendepunkt og eit tema som tar opp menns forhold til jenter, bilar og det å miste noko. Buskapa i teksta vil eg si er menns holdning og forståelse til jenter.